KASA TAZMİNATI veya MALİ SORUMLULUK TAZMİNATI

Kasa tazminatı yada bir başka ifade ile mali sorumluluk tazminatı nakit alış verişi içinde bulunan, nakit akışını sağlayan, kasa takibi ile görevlendirilmesi sebebiyle ödeme alan veya ödeme yapan yahut kıymetli veya kıymeti zayi olabilecek şeyleri muhafaza ile sorumlu çalışanlara üstlendikleri risk karşılığı olmak üzere ücret harici yapılan bir ödemedir.

Kasa tazminatı konusundaki teknik tanımlara 111 seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğ’inde rastlanmaktadır.

Bu metinde Danıştay kararlarına atıf yapılarak kaza tazminatı; veznesi veya muhafazasına bırakılmış depo veya ambarı bulunan para ve eşya alınıp verilme ve muhafazası sırasında sakınılması kabil olmayan bazı gözden kaçmalar sonucunda meydana gelen zarar ve eksikliklerini karşılamak üzere; veznedar, ambar ve depo memurlarına, ücretlerinden ayrı olarak ödenen bedel olarak yer almıştır.

Ayrıca aynı metinde kasa tazminatı özetle ve günümüz Türkçesiyle; nakit parayı veya malı elinde bulunduran, verecekleri açıklardan şahsen sorumlu tutulan, kasa, vezne, ambar ve depo görevlileri gibi kimselere bulundukları kuruluşun ve yaptıkları hizmetlerin önem ve genişliği ile orantılı ve asıl ücretlerinin makul bir oranında bulunmak şartıyla ödenen bedel olarak tanımlanmıştır.

4857 sayılı İş Kanunu’nda kasa tazminatı ifadesi bulunmamakla birlikte 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nda lafzen yer almaktadır.

Kasa tazminatı adı altında yapılan ödemeler 5510 sayılı Kanunun 80 inci maddesi hükmü uyarınca sosyal güvenlik bakımından prime esas kazanca tabi tutulmaz.

Bir diğer ifade ile kasa tazminatı ödemeleri sigorta priminden muaf tutulmuştur.

Bununla birlikte, kasa tazminatı adı altında yapılan ödemler 193 sayılı Kanunun 61 inci maddesi hükmü uyarınca “ücret” tanımı içinde değerlendirildiğinden gelir vergisine tabi bulunmaktadır.

Bir diğer ifade ile kasa tazminatı adı altında yapılan ödemeler gelir vergisinden muaf olmadığı gibi damga vergisinden de istisna edilmemiştir.

Kasa tazminatı hakkında maktu yahut alt ve üst sınırları belirlenmiş bir tutar bulunmamaktadır.

Ancak uygulamada genel olarak ücretin brüt tutarının % 20’sinin kasa tazminatı olarak ödenmesi makul karşılanmaktadır.

Kasa tazminatının çalışanların izinli ve raporlu olduğu günleri için verilmemesi, fiilen çalışılan günler esas alınmak suretiyle ödenmesi gerekmektedir.

Ayrıca kasa tazminatı süreklilik arz eden bir ücret eki olduğundan kıdem tazminatının hesabında dikkate alınacaktır.

Öneri:

İlgili personelin belirlenmesi yoluyla ücret harici olacak şekilde ve maktu makul bir bedelin (örneğin brüt ücretin % 20’si kadar) kasa tazminatı adı altında işçilere ödenmesi sosyal güvenlik prim yükünün azaltılmasına da katkı sağlayacaktır.