YILLIK İZİNDE İŞÇİNİN YAŞI

Bu yazımızda işçilerin hak kazanacakları yıllık ücretli izin süresinin belirlenmesinde yaşlarının öneminin ne olduğu konusunu çeşitli örneklerle izah etmeye çalışacağız.

Bilindiği üzere; işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir.

İşçiler her bir tam hizmet yılı için yıllık ücretli izne hak kazanırlar ve hak kazanacakları izin süresi ise genel olarak işçinin kıdem süresine bağlı olarak belirlenir.

4857 sayılı İş Kanununun “Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri” başlıklı 53 üncü maddesine göre;

İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi;

• 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) olanlara 14 günden,
• 5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlara 20 günden,
• 15 yıl (dahil) ve daha fazla olanlara 26 günden,

Az olamaz.

Bu anlamda işçinin ne kadar süreyle yıllık ücretli izne hak kazanacağı konusunda temel belirleyici unsur işçinin hizmet süresidir.

Genel hüküm bu olmakla birlikte bu hükme işçinin “çalıştığı yer” ile “yaşı” göz önüne alınarak iki istisna getirilmiştir.

Birinci istisnaya göre; eğer işçi yeraltı işlerinde çalışıyor ise hizmet süresine bağlı yıllık ücretli izin süreleri 4’er gün arttırılarak uygulanır.

İkinci istisna hali ise bahsi geçen maddede yer alan “Ancak, 18 ve daha küçük yaştaki işçilerle 50 ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden az olamaz.” hükmüyle vurgulanmıştır.

Bu durumda işçi eğer 18 yaşında veya daha küçük, yahut 50 veya daha yukarı yaşta ise işyerindeki hizmet süresinden bağımsız olarak kendisine asgari 20 gün yıllık ücretli izin verilecektir.

Yıllık Ücretli İzne Hak Kazanma Tarihinin Belirlenmesi:

İşçilerin hangi tarihte yıllık ücretli izne hak kazanacakları konusu 4857 sayılı İş Kanununun 54 ve 55 inci maddeleri çerçevesinde belirlenmektedir.

Ayrıca konu hakkında aynı Kanunun 74 üncü maddesinde yer alan 6 aya kadar kullanılabilecek ücretsiz izin süresinin de dikkate alınması gerekmektedir. Bilindiği üzere bu ücretsiz izin kadın işçilere doğum raporunun bitimi sonrasında, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene verilmektedir.

Bu süre, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz.

Yıllık ücretli izne hak kazanmak için işçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesinin devamı en önemli şartlardan birisidir.

İşçinin hangi tarihte yıllık ücretli izne hak kazanacağı genel olarak hizmet süresinin kesintisiz devamına bağlıdır.

Bir yıllık sürenin dolumu ile işçi yıllık ücretli izne hak kazanır.

Bu bir yıllık sürenin işverenin aynı veya farklı işyerlerinde geçirilmesinin bir önemi yoktur. Yıllık izne hak kazanmak için gerekli sürenin hesabında işçilerin, aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştıkları süreler birleştirilerek göz önüne alınır.

Yıllık izin hakkını elde etmek için gerekli olan bir yıllık hizmet süresi içinde işçinin işe devamının kesilmesi halinde boşluk süreler öncelikle 4857 sayılı İş Kanununun 55 inci maddesi çerçevesinde değerlendirmeye tabi tutulur.

Eğer kesinti süresi 55 inci maddede sayılan sürelerden ise yıllık izne hak kazanma bakımından hizmet süresinde boşluk olarak değerlendirilmez.

Eğer kesinti süresi bahsi geçen 55 inci maddede yer alan çalışılmış sayılan haller arasında bulunmuyor ise bu kesinti süresini karşılayacak kadar hizmet süresi eklenir ve bu suretle işçinin izin hakkını elde etmesi için gereken bir yıllık hizmet süresinin bitiş tarihi gelecek hizmet yılına aktarılır.

Önemine binaen tekrar belirtelim ki işçinin hizmet süresinin aynı işverene ait aynı işyerinde kesintili olarak gerçekleşmesi veya işçinin aynı işverene ait farklı işyerlerinde çalışması bu sürelerin izin kıdemi bakımından birleştirilmesine engel teşkil etmez.

İşçinin yıllık ücretli izne hak kazanması gereken izin kıdemi yaşlılık aylığı (emeklilik) nedeniyle işten ayrılması hariç olmak üzere iş sözleşmesi her ne sebeple olursa olsun sona ermiş ve işçi tekrar işe girmiş ise kaldığı yerden devam eder.

Eğer işçi emeklilik nedeniyle işten ayrılmış ise yıllık izin bakımından o işyerindeki kıdem süresi sıfırlanmış olur. İşçinin emeklilik sonrasında aynı işyerinde tekrar işbaşı yapması halinde kıdem süresi sıfırdan yani yeniden başlayacaktır.

Yıllık ücretli izin bakımından aynı işçinin farklı işverenlere ait işyerlerindeki hizmet süreleri; işyerinin devri veya el değişikliği hallerinde yasal olarak, işçinin işverenler arasındaki devri hallerinde ise tarafların kendi ortak iradeleri çerçevesinde birleştirilerek göz önüne alınır.

Yıllık Ücretli İzinde Yaş Unsuru:

4857 sayılı İş Kanununun yukarıda belirtilen maddeleri çerçevesinde işçinin yıllık ücretli izne hak kazandığı tarihte yaşı eğer 18 ve daha aşağı yahut 50 ve daha yukarı ise hak kazanılan izin süresinin temel belirleyicisi işçinin yaşı olacaktır.

Hemen söyleyelim ki işçinin yıllık ücretli iznini kullanılmaya başlandığı tarihteki değil hak kazandığı tarihteki yaşı önemlidir.

Örnek 1:

01.05.2003 tarihinde doğan genç işçi Ahmet,  işveren Mehmet’e ait A Şube işyerinde yaş durumuna göre izin verilen bir işte istihdam edilmek üzere 10.03.2019 tarihinde çalışmaya başlamıştır.

Ahmet, 25.04.2019 tarihinde aynı işe yapmak üzere işveren Mehmet’e ait B Şube işyerine ve 01.10.2019 tarihinde ise C Şube işyerine nakledilmiştir.

Halen çalışmaya devam eden genç işçinin hak kazandığı ve kazanacağı yıllık ücretli izin sürelerini birlikte değerlendirelim.

Ahmet’in aynı işverene ait işyerlerinde geçirmiş oldukları hizmet süreleri yıllık ücretli izin bakımından birleştirilir.

Hizmet süresinde her hangi bir boşluk bulunmadığını varsaydığımız genç işçi Ahmet, 10.03.2020 tarihinde birinci hizmet yılını doldurmuş ve yıllık ücretli izne hak kazanmıştır.

Ahmet yıllık ücretli izne hak kazandığı tarihte 18 yaşından küçük olduğu için kendisine verilecek yıllık ücretli izin süresi asgari 20 gün olacaktır. Aynı durum ikinci hizmet yılı için hak kazandığı yıllık ücretli izin için de geçerlidir. Ancak üçüncü hizmet yılını tamamladığında Ahmet artık 18 yaşını doldurmuş olduğundan hak kazanacağı yıllık ücretli izin süresi 14 gün olmuştur. Bu durum altıncı hizmet yılına kadar bu şekilde devam edecektir.

Örnek 2:

10.09.1970 tarihinde doğan Dilek,  işveren Ali Ltd. Şti.’ne ait işyerinde 01.06.2017 tarihinde çalışmaya başlamıştır.

Yıllık ücretli izne hak kazanma bakımından izin kıdeminde boşluk hizmet süresi bulunmadığını varsaydığımız Dilek’in hak kazandığı yıllık ücretli izin sürelerini birlikte inceleyelim.

Dilek, ilk üç hizmet yılı için 14’er gün yıllık ücretli izne hak kazanmıştır. Dördüncü hizmet yılında yıllık ücretli izne hak kazandığı tarihte Dilek 50 yaşını doldurmuş olduğundan izin süresi artık 20 gün olmuştur.

Örnek 3:

25.04.1960 tarihinde doğan Yusuf,  işveren K. A.Ş’ne ait işyerinde 10.08.2003 tarihinde çalışmaya başlamıştır.

Yıllık ücretli izin bakımından hizmet süresinde her hangi bir kesinti olmayan Yusuf 30.09.2020 tarihinde emeklilik nedeniyle işten ayrılmış ve 01.11.2020 tarihinde tekrar aynı işyerinde çalışmaya başlamıştır.

Halen çalışmaya devam eden Yusuf’un hak kazandığı yıllık ücretli izin sürelerini birlikte değerlendirelim.

İşyerindeki hizmet süresine uygun olarak hak kazandığı yıllık ücretli izinlerini kullanan Yusuf 30.09.2020 tarihinde emeklilik nedeniyle işten ayrılmıştır.

15, 16 ve 17 inci hizmet yıllarına ilişkin olarak Yusuf her ne kadar 26’şar gün yıllık ücretli izin kullanmış olsa da emeklilikten sonra tekrar işbaşı yaptığından önceki hizmet süreleri yıllık ücretli izne hak kazanma bakımından birleştirilemeyecektir.

Emeklilik sonrasındaki yıllık ücretli izin bakımından işyerindeki kıdem süresi sıfırlandığından Yusuf birinci hizmet yılını tamamladığı 01.11.2021 tarihinde yıllık ücretli izne hak kazanmıştır.

Emeklilik nedeniyle mevcut hizmet süresi önceki hizmet süreleri ile birleştirilemediği için hak kazanacağı izin süresi 26 gün olmayacaktır. Yusuf 50 yaşın üzerinde olduğundan kendisine verilmesi gereken izin süresi 14 gün değil 20 gün olmak zorundadır.

Yukarıda belirtilen örnekleri farklı varyasyonlar ve kurgular ile çoğaltmak mümkündür.

Yıllık ücretli izin ve işçinin yaşı arasındaki ilişkiyi incelediğimiz yazımızın iş ilişkisinin taraflarına faydalı olmasını umuyor ve güzel bir iş haftası temenni ediyoruz.

Ümit FIÇICI

1. İş Müfettişi

İş ve Sosyal Güvenlik Uzmanı

İK Eğitmeni ve Danışmanı